شعر و ادبیات دفاع مقدس در واقع شرح احوال درونی و بیرونی زنان و مردان و ملتی است كه برای حفظ شرف و حیثیت و فضایل انسانی در برابر متجاوزان قیام كردند و درست به همین دلیل جنگ ما با همه جنگهای دیگر متفاوت بود. در واقع ما جنگیدیم برای دفاع و دفاع كردیم علیه جنگ.
امروز و در شرایط حساس كنونی نیز كه جنگ روانی و فرهنگی دشمنان بار دیگر با گستردگی هر چه تمامتر ذهن مردم ایران را هدف قرار داده است و با ایجاد رعب و وحشت در میان مردم و هراس از جنگ میخواهند فشار بر حكومت، دولت و مردم ایران را دو چندان كنند بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه به قداست، زیباییها و دستاوردهای جنگی هستیم كه 8 سال بر ما تحمیل شد.
نكتهای كه فرمانده كل سپاه پاسداران و دیگر فرماندهان و مقامات لشكری و كشوری بدرستی آن را دریافتهاند و این روزها با شیوههای مختلف به این جنگ روانی و فرهنگی دشمن پاسخ میدهند.
حال در این میان یكباره و از سوی نهادی كه باید حافظ و ناشر ارزشهای دفاع مقدس باشد، كتابی (مجموعه شعری) منتشر میشود كه در بخشهای مختلف كتاب و شعرها جز ایجاد وحشت، نفرت از جنگ (همان دفاع مقدسی كه ما تجربه كردیم و احتمالا شاید نیاز باشد دوباره تجربه كنیم) و بیحرمتی به پارهای از آرمانها و شهدا چیز دیگری دیده نمیشود.
مجموعه شعر «خطوط شكسته» سروده شاعر جوان، شراره كامرانی كتابی است كه با هزینه بیتالمال برضد ارزشهای فرهنگی جنگ تحمیلی آن هم در شرایط فعلی سیاسی كشور به چاپ رسیده است:
والعشراء یتبعهم الغاوون * الم تر انهم فی كل واد یهیمون * و انهم یقولون ما لایفعلون * الا الذین آمنوا و عملو الصالحات و ذكروا الله كثیرا * (سوره شعراء، آیات 224 تا 227)
این آیات شریفه از كلامالله مجید گویای همه چیز درباره شعر و شاعری و تعهد و التزام و ایمان در شاعران است كه اگر نباشد، همه آنان از گمراهان محسوب میشوند.
راوی بسیاری از شعرهای این مجموعه مادری است كه با كودكش و نقاشیهای كودكانه او از جنگ سخن میگوید:
دستمال سفید/ در نگاهت موج میخورد.../ بس كن فرمانده كوچك/ جنگ/ فتیلهاش / نم كشیده!
جنگ/ «حال» زمین را به هم میزند/ از گذشته/ تا/ آینده!
تراش/ خشاب مدادها را پر كرد/ روح آبی/ پر میكشد از صفحه/ و مداد سبز/ جز زرد/ به یاد نمیآورد...
براستی این شعرها كه سروده خانم كامرانی است چگونه با حمایت بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس به چاپ رسیده است و چه تعهد و چه ارزش یا آثاری از دفاع مقدس و جنگ را نمایان میكند؟
مادری كه امروز باید برای فرزندش از ایثارگریها و رشادتهای رزمندگان بگوید، از به هم خوردن حال زمین و نم كشیدن فتیله جنگ سخن میگوید.
در دفاع مقدس ما روح آبی و سبز و روشن شهدا و ایثارگران حضور داشت؛ اما شاعر با اشاره به پر كشیدن این رنگهای روحانی از رنگ انزجار و تنفری مثل زرد استفاده میكند و جز این رنگ چیزی را به یاد نمیآورد.
شاید به كار بردن كلمات در هیچ هنری به اندازه شعر حساسیت و توانمندی لازم نداشته باشد؛ چراكه مهمترین ابزار شاعر كلمات است. رزمندگان ما در این شعرها به لحن غیرمحترمانهای به «سربازان» تبدیل میشوند و برای آنها فعل «بلعیده شدن» به كار گرفته میشود كه هر دو كلمه بار معنایی متفاوتی را در مقایسه با «رزمندگان» و «شهید شدن» القاء میكنند: سربازی/ در سایهاش میرود/ تپههای قهوهای/ سرباز را میبلعند... .
سرباز/ نشسته در صندلی چرخدار/ و روزها را میبافد...
همه ما میدانیم كه فعل «بافتن» را برای چه حرفها، روزها و خاطراتی به كار می بریم.
آیا ما حرفهای بیربط و بیارزش را به هم میبافیم یا سخنان فصیح و ارزشمند را؟
شاعر حتی هنگامی كه میخواهد از شهدا یاد كند، از آنها به عنوان افسانه یاد میكند.
افسانه رفتند/ بر لبهای مردم/ اما/ اسطوره برگشتند بر پیشانی كوچه و خیابان... .
كافی است به معنی افسانه در فرهنگ لغت و باور عام مردم دقت كنیم تا متوجه شویم بر مفهومی غیرواقعی و قصه و حكایت دلالت میكند؛ این نوع ضعف تالیفها در سراسر این مجموعه شعر كه به موضوعی همچون دفاع مقدس پرداخته است، براحتی قابل چشمپوشی نیست.
به نظر میرسد شاعر بار معنایی واژگان را به درستی درنمییابد.
موارد فوق كه به آن اشاره شد، تنها مشكلات محتوایی كتاب خطوط شكسته را دربر میگیرد و اگر بخواهیم از نظر فنی و تكنیكی نیز به كتاب بپردازیم، انتقادهای فراوان دیگری وجود دارد كه در این مجال قابل طرح نیست. تنها به این نكته بسنده میشود كه كل 37 شعر كوتاه (طرح) این كتاب به همان شكل كه در مقدمه آمده، حداكثر در 7 تا 8 صفحه قابل چاپ بوده است و این اسراف در كاغذ و به عبارت بهتر كتابسازی از سوی ناشر چه توجیهی میتواند داشته باشد؟
شاید مهمترین توجیه چاپ این كتاب در تقدیمنامه و سپاسنامهای است كه از سوی شاعر بر پیشانی و ابتدای كتاب آمده است!
البته شاید شاعر و كسانی كه مجوز و صلاحیت چاپ این كتاب را صادر كردهاند، معتقد باشند. جنگ در این كتاب مفهومی كلی است و دلالت مستقیم بر دوران دفاع مقدس ندارد؛ آن هنگام باید به این پرسش پاسخ دهند:
اگر شعرهای شراره كامرانی دلالت مستقیم بر دفاع مقدس ندارد، با توجه به این كه محتوایی ضدجنگ نیز دارد؛ پس چرا
سینا علیمحمدی
عناوین آخرین اخبار رسیده
